Espellos


Preguntado polo que sentía ao recibir un premio dos grandes, un famoso escritor latinoamericano (creo que era Mario Benedetti, aínda que non estou seguro seguro seguro) non acertou a dicir nada máis que remordimientos.  Semella que se hai algo compartido entre os artístas (entre os de éxito e os máis anónimos) é a inseguridade pola propia valía, e o medo perpetuo a non pasar nunca de ser un imitador mediocre ou simplemente un impostor.

Sobre iso e sobre a natureza mesma da arte ten escrito e filmado máis dunha boa película o director estadounidense Woody Allen,  que en Midnight in Paris reincide, e de xeito maxistral, no mesmo tema, encarnado desta volta o seu personaxe, mito cinematográfico xa a estas alturas, polo actor Owen Wilson.

Non vos podedes perder esta comedia romántica con aroma a cinema clásico se queredes ademáis, ver o que pode dar de si a insatisfacción crónica na que transcorre a vida e a cara que se lle puxo a Luis Buñuel cando un descoñecido lle explicou o argumento de El ángel exterminador.

Baseados na novela homónima de Alberto Moravia, Bernardo Bertolucci, Nedo Azzini e Vittorio Storaro fixeron unha obra mestra con Il conformista (El conformista, 1970).

De beleza abraiante, no equilibrio de luz e sombras, nas cores, nos enfoques, nas roupas, nos dicires.  Todo semella parte dun plan esquisitamente trazado, onde a mestura de realidade e irrealidade, esa combinación perfecta entre retrato certo dos monstruos nacidos do oportunismo burgués ( a Italia fascista) e unha posta en escena de marabillosa impostura, fan desta unha das mellores películas da cinematografía europea.

Poucas películas coma Nobi (Lumes na chaira, 1959), de Kon Ichikawa, descreben de xeito máis cru a tolemia e a deshumanización provocadas pola guerra (aínda que, ben é certo, poucas cousas hai máis humanas que a guerra…).

En 1945 o exército xaponés nas Filipinas semellaba máis ben unha banda de zombies na procura dunha fuxida imposíbel do acoso das tropas americanas.  Nese contexto de degradación absoluta un soldado erísexe en metáfora da defensa da dignidade aínda nas peores circunstancias.

Visualmente arriscada, con moito de comic, e cunha música extrañamente romántica, Nobi é unha desas películas que hai que ver.

De Das weisse band (A cinta branca, 2009), de Michael Haneke, dixéronse e dinse cousas moi serias: viaxe ás raíces do terrorismo, disección do substrato do fascismo, obra mestra sobre a xeración que deu luz ao nazismo…non sei.  Quizais demasiado para caber nunha soa película, nun só libro, nun só cadro, nunha soa obra musical.

Así, a decepción asoma cando un se achega a ela; conservadora desde o punto de vista formal, medio coxa desde o punto de vista argumental e coxa enteira no prantexamento de fondo, precisamente naquilo no que todo o mundo a glorifica.

Das weisse band acontece nun pequeno pobo alemán un pouco antes do comezo da Primeira Guerra Mundial.  Penso que calquera pode imaxinarse o ambiente: os campesiños, o señor feudal, o pastor , a rixidez luterana, a hipocresía, a represión e a violencia do mundo rural e dos métodos educativos…e de súpeto, unha serie de sucesos violentos comeza a alterar a aparente orde das cousas deixando ao descuberto a brutalidade e a estupidez que rixe o mundo dos adultos, decididos a perpetuar nos seus fillos o transcorrer inalterado das cousas.

E é aí onde Das weisse band perde o pé.  Cando pretende ofrecer un retrato do protonazismo nas consecuencias que nos máis novos teñen os desquiciados principios dos seus pais e , de paso, insinuar o xermen do totalitarismo no empodrecemento da moral rural.  Tal cousa un pouco eximiría aos que puxeron, na práctica, ao monstrou en marcha e, de paso, calmaría as nosas conciencias ao situa-la besta nun medio case alleo ou a piques de desaparecer.  E por iso esta película engana.  Por que o nazismo foi algo moi moderno, urbano, estreitamente vinculado á cultura de masas que nace co triunfo do capitalismo.  Por que, co nazismo, tamén se pretendía superar o mundo triste tristísimo que tan ben reflicte, por outra parte, esta película.

Hoxe tocoulle a Panic in the streets (1948), de Elia Kazan.  Un film dos menores (os maiores xa sabedes; A street car named desire, On the waterfront…) dun director xigante; cinema negro dos que se prantexaron deste a perspectiva dos bos (aquí ata o alcalde é un tipo estupendo) mais negro negro, coma unha noite de conto de medo, na súa proposta visual.

A acción, en Nova Orleans, transcorre en 48 horas, durante a caza desesperada duns delincuentes sospeitosos de ter sido contaxiados de peste neumónica pola súa última vítima. Coa ameaza permanente do espallamento dunha pandemia mortífera, asistimos ao duelo entre o doutor Reed (Richard Widmark) e o supermalo Blackie (Jack Palance), no que o peso dunhas interpretacións excelentes vale por si mesmo unha revisión.

Imaxinade a típica estampa: a quietude da noite, os nenos durmindo (os 3!), o resumo do día, mala televisión… é dicir: a atmosfera perfecta para coller un libro, non? Pois non.  Dun tempo a esta parte a alternativa á mala televisión pode ser: boa televisión!  Dvd mediante, claro.

Un dos primeiros posts deste blog foi adicado a The wire, a impresionante serie de HBO sobre a cidade de Baltimore, Estados Unidos, que eu non me canso de recomendar e da que David Pérez escribiu un artigo para enmarcar no blog de Soncine.  Desta volta, a serie que monopoliza a miña programación particular é Mad men, da que onte mesmo comecei a ver a súa cuarta tempada.

Ambientada na Nova Iorque de finais dos 50 e principios dos 60 do século pasado, cunha empresa de publicidade como escenario principal e escrita para Lionsgate por Matthew Weiner, quen fora tamén guionista de The Sopranos, Mad men é un exercizo de disección das relacións humanas, da sociedade capitalista (na que Balzac dicía que, para sobrevivir, era mellor deixar de lado calquer tipo de vinculación: Un home que se gabe de ter levado unha liña recta na vida é un idiota que cre na infabilidade…) e un retrato visualmente extraordinario dun tempo xa clásico na nosa (curta) memoria.

En versión orixinal sempre, eh?

Primeiro unha aclaración: para ver Amorodos salvaxes (Smultronstället, 1957), de Ingmar Bergman, non é preciso poñerse a réxime, nen ser máis listo ca un allo, nen ter un serio problema psicolóxico, nen gravata, nen tomar esteroides para o entendemento, nen ser de algures en especial…aínda que se eres de Marín, quizais…hehehe.

O profesor Isak Borg (Victor Sjöstrom) viaxa coa súa nora á cidade de Lund, en cuxa universidade vanlle rendir homenaxe por toda a súa carreira.  Ese é o punto de arranque desta especie de  road movie pola memoria e pola herdanza emocional, pola carraxe que dá non ter feito o que xa non pode facerse e polos estragos que causan nalgunhas persoas o feito de ter recibido unha educación en exceso ríxida e represiva.

O Bergman expresionista exprésase nesta película no ambiente dos impresionistas, o da burguesía de finais do XIX e principios do XX, e tamén hai espazo para o surrealismo, para que a realidade se complete no ambiente dos soños.

Supoño que esta é unha desas obras que medran con un.

Para traducir ao castelán ou ao portugués

A películas como O apartamento (The aparment, 1960) un volta e revolta e case sempre por razóns distintas.  As veces nen sequera é preciso un pretexto pois, a que leva o número dezasete na impresionante filmografía de Billy Wilder, ten iso que teñen as grandes obras: semellan un lugar.

Aínda que tocada pola comedia, ao estilo imbatíbel de Wilder, esta é unha película desacougante, na que gañan os bos, mais só despois de seren derrotados e na que se reflicte unha sociedade inxusta (sobre todo coa muller), despótica e cínica, onde a única maneira de ascender na escala social é a sumisión ao poder e o nepotismo.

Cun elenco estratosférico (Jack Lemmon, Shirley MacLaine, Fred MacMurray…) e cun ritmo e posta en escena maxistrais, o universo que descreve O apartamento segue bulindo hoxe en día nunha estupenda serie de televisión, Mad men, onde o protagonista, Donald Draper (Jon Hamm), semella unha evolución dun Jeff D. Sheldrake – o vilán interpretado por MacMurray – cheo de matices.

Alguén dixo que para comezar a gozar do cinema hai que facelo por esta película, pois iso: a gozar.

Para traducir ao castelán ou ao portugués

Sincretismo

Supoño que moitos de vos estades xa ao tanto das fotografías que Ruth Matilda Anderson, da Hispanic Society of America, fixo da vida cotiá das xentes do noso país a finais dos anos vinte do século pasado.

A Fundación Caixa Galicia organizou unha mostra itinerante por distintas cidades de Galicia e aproveitando que agora está en Vigo, alá fomos. Sabíamos por Patricia Arias (do seu – espléndido – traballo no IES As Bizocas téñovos que falar con calma) da obra de Ruth Matilda, mesmo do libro que recolle unha selección destas impagables olladas á nosa xente.  Impagables por ben feitas e porque transmiten o cariño que Ruth chegou sen dúbida a sentir polo noso.

Aínda que non era a primeira vez que comtemplabamos aquelas fotos, non deixamos de ficar impresionados.  Os nosos avós xa nolo dixeron mais, a vida daquela tiña que ser durísima e aínda que só fora por iso, un non pode deixar de sentirse orgulloso por pertencer aquilo, por ser dalgunha maneira, consecuencia. Eu reparaba máis nas fotos da xente de Marín, claro.  Olga, a miña muller, nas da xente de Redondela, Amoedo, Arcade…  Os dous nas que tiñan que ver co Salnés.  E o noso Manuel loitando por tirarse ao chan, convencido de que aquel mármore de cores tan chamativas tiña que ter algún sabor especial.

Mestras agardabamos ao ascensor da saída, oín que un home duns corenta e tantos lle dicía á súa acompañante:  Ya sé que es nuestra historia pero a mi no me gusta un carallo.

Eu sentin unha pena moi, moi profunda cando oín iso.

Páxina seguinte »