Lecturas


Souben de Enseñar a nativos digitales, de Marc Prensky, Ed. SM, grazas ao profesor Manuel Gónzalez, que o nomeou como referencia pedagóxica para o seu estupendo traballo no IES Concepción Arenal, en Ferrol, durante a ponencia que compartimos con él no pasado Culturgal.

A título  tan atractivo corresponde un interesantísimo ensaio sobre como abordar o labor docente atendendo ao tempo no que estamos e consiste, en realidade, nun completo arsenal metodolóxico co que partir para abrirlle a porta a ese ensino do futuro que xa é.

Oportuno, riguroso e, o mellor de todo, inspirador.

UntouchableHC-jpgOs libros de biografías máis ou menos autorizadas sobre os mitos ou os motores do que coñecemos como música popular urbana, estanse convertendo nas miñas lecturas de lecer.  Esas que se din para non pensar (como se fai iso?), para as noites, para antes de durmir.

O último que lin medio a chimpos foi Untouchable, the strange life and tragic death of Michael Jackson, (Intocable, a estrana vida e a tráxica morte de Michael Jackson) de Randall Sullivan. A chimpos porque o que realmente a min me resulta interesante deste tipo de literatura é cando hai espazo para o importante: Como foi o proceso artístico que seguiu o músico ata atopar o seu propio estilo,  a súa propia voz?  Cales son as claves da xénese do repertorio?  Como se gravou?

Por iso, ante a sucesión trepidante de escándalos, controversias, procesos xudiciais e cifras mareantes acabei por saltar de aquí para alá contaxiado pola irrealidade do mundo arredor da vida e da obra (aquí moi en segundo plano) de Michael Jackson.   Desde os seus comezos nos Jackson 5 ata a súa morte esta semifábula da ascensión e a caída do (super)heroe da cultura popular ben merecería un contraste, mais, con todo, teño que recoñecerlle o feito de decubrirme o acabadas que chegaban as maquetas dos seus éxitos da casa de Michael ao estudio de gravación.  Escoitade a de Billie Jean:

The-Recording-Engineer-s-Handbook-9781598638677-1Cal é a mellor maneira de situar os micros para gravar unha guitarra clásica? Vale, esa pode ser unha pregunta “fácil”…ummmm E un trombón, unha tuba, un vibráfono?  Cal é o equipamento básico que preciso para rexistrar a miña propia música? E cal é o que todo o mundo chama o imprescindible?  Todo esto e moito máis en The recording engineer´s handbook, de Bobby Owsinski.  Un  libro que máis que manual é unha fonte de recursos básicos con fotos clariñas e ben grandes para non dar máis que os precisos paus de cego no apaixoante (e complicadiño) mundo da enxeñaría de son.

Turno agora para Mixing secrets, de Mike Senior (Focal press 2011), un complemento perfecto para un libro do que vos falei xa fai tempo, Mixing audio, de Roey Izhaki, unha verdadeira referencia.  O de Senior é menos técnico, está cheo de consellos útiles sobre que ferramentas empregar, cando e como, comezando pola elección de monitores de referencia e o acondicionamento acústico e seguindo cos axustes de tempo, balance, dinámica.  Un libro moi útil e orientado para esa bendición/maldición que nos caíu enriba aos músicos; o estudio de gravación caseiro, baixo a premisa da máxima exixencia desde o punto de vista artístico.

En todas as grandes traxedias agóchanse paradoxos que, coma bromas macabras, están aí para acordarnos que nada do que acontece é inevitable.  A contradicción que se agocha na Primeira Guerra Mundial (a Gran Guerra de 1914,  o acontecemento co que de verdade se inicia o brillante e terrorífico século XX), évos das importantes: 8 millóns de persoas pereceron polo asasinato de dúas.

En La Gran Guerra y la memoria moderna, Turner 2006, Paul Fussell conta aquela carnicería desde a literatura que se producíu desde dentro e desde as marxes ( e lembro agora outro libro que intenta explicar o inexplicable a través da literatura; a deriva xenocida do pobo alemán tan ben descrita por Rosa Sala Rose en El misterioso caso alemán, Alba 2007).  Nas súas páxinas, centradas sobre todo na obra de Robert Graves, Sigfried Sassoon e Edmund Blunden, atopamos o horror das trincheiras e o das grandes ofensivas suicidas, a desaparición dunha xeración enteira de mozos que, fartos de morrer polas grandes palabras, acabaron por procurar acougo na ironía e no “relativismo” (así, entre comiñas, aquilo que cuestiona os dogmas do pensamento reaccionario, é dicir: un recurso do instinto de supervivencia da humanidade, como especie).

Daquel mundo tan moderno e tan antigo ao mesmo tempo, coa literatura como único sustento da fame intelectual de tantos mozos, nun tempo sen apenas cinema, sen apenas música para levar, recibimos a visita  da metralladora, do aramado e da lama, para que non esquezamos (e así comprendamos un pouco máis os por ques de hoxe) que “a ansiedade sen fin, sen propósito, sen recompensa e sen significado técese na fábrica da vida contemporánea”.

En 1637 unha compañía romana levou a ópera a Venecia, ao teatro San Cassiano, o primeiro ao que se podía acceder mediante a adquisición dunha entrada.  Desde ese mesmo momento o novo xénero fíxose tan veneciano como para considerarse a cidade o seu fogar natural.  Pioneiros como Claudio Monteverdi tiveron unha segunda oportunidade coa estrea de obras imprescindibles como L´incoronazione di Poppea e compositores posteriores como Francesco Cavalli, Cesti, Alessandro Scarlatti, Antonio Vivaldi ou mesmo Händel remataron de facer da ópera o que desde o proncipio se pretendía: a obra de arte total.

Benedetto Marcello (1686-1739), un de tantos compositores (aristócrata dilettante, para ser máis precisos) tan famosos no seu tempo como agora descoñecidos para o gran público, foi o autor do libriño El teatro a la moda (Alianza Música, 2001), unha testemuña impresionante do mundo do dramma in musica barroco; dos empresarios, dos cantantes e dos aspectos técnicos que farán as delicias dos intérpretes e melómanos que se acheguen a esta lúcida sátira prologada con proveito polo musicólogo Stefano Russomano.

Máis dos Beatles.  Desta volta con El sonido de los Beatles (Indicios 2011), un libro especialmente revelador sobre os catro de Liverpool, centrado nas súas aventuras nos estudios de gravación a través do que foi o seu enxeñeiro de cabeceira, Geoff Emerick, que con só 15 anos entrou a traballar como asistente nos estudios Abbey Road, en Londres, para chegar a ser, apenas cinco anos despois, o máximo responsable da gravación do mítico album Sgt. Pepper´s Lonely Hearts Club Band.

Aínda que o vas disfrutar especialmente se tes que ver de maneira directa coa música, esta é unha obra que aporta máis sobre a forma de traballar dos Beatles e sobre a relación que existía entre Paul, John, George e Ringo, e entre eles e o mundo, que a maioría de biografías que tiven a oportunidade de ler e é ademáis unha testemuña moi valiosa sobre unha arte, a de facer realidade cos medios técnicos dispoñibles a intención artística, ferida de morte pola actual crise da industria discográfica.

Momento agora de falar dun libro dos que marcan época:  Mixing audio (Focal press 2008), de Roey Izhaki, é un deses cos que un pon as ideas en orde, cos que un aprende, dos que abren portas, deses libros que un sinte valiosos desde a primeira páxina.

Cheo de exemplos prácticos, que aporta en formato dvd e explica polo miúdo nas súas páxinas, Mixing audio é un manual exhaustivo sobre a arte (a arte si) da mestura de obras musicais, sobre algo que contribuíu decisivamente a facer da música unha expresión vinculada íntimamente ao desenvolvemento da tecnoloxía.

Aquí está todo o preciso: edición, mestura, masterización, monitoraxe, daws, faders, o panorama, ecualizadores (49 páxinas adicadas especialmente á ecualización!), compresores, limitadores, portas, expansores, delays e outras ferramentas de modulación….insisto: imprescindíbel.  O mesmo libro é ademáis a escusa dun foro de discusión e intercambio de información moi interesante.

Da movida dos 80 temos de todo; temos cine, deseño, pintura, música, moita música e tantas outras cousas dunha década que conta, ademáis, con aura de momento seminal e irrepetíbel (en España especialmente e por razóns obvias) que moi poucos tempos adoitan adquirir.

Na música popular o estoupido foi tremendo e os heroes daquela resplandecen aínda con luz propia; Había grupos como Radio Futura, Gabinete Caligari, Os Resentidos, Siniestro Total, El último de la fila, Loquillo y Los Trogloditas, Nacha pop, Golpes Bajos, Mecano…e paralelamente, a consolidación do espíritu indie que viña das illas británicas, dos que selos como Factory ou Rough Trade tuveron aquí réplicas da importancia de Gasa, Dro, Tres Cipreses ou Nuevos Medios, que prantexaron un novo xeito de entender, crear e xestionar a arte popular fóra dos circuitos do mainstream discográfico e mediático.

Así que xa nos anos 90, os 80 eran unha referencia ineludíbel, o gran paradigma e máis que iso: a patria das cancións.  E con ese espíritu alumeou unha especie de segunda movida, coa sala Maravillas de Madrid exercendo de novo Rockola e Elefant records como a nova Dro e o festival de Benicassim (e os que viñeron despois) como decisiva aportación á paisaxe musical.  Eu, que asistira aos 80 como fan fatal, devorador insaciable de fancines, discos e concertos, compartía ese mesmo espíritu con xente como Luis Calvo, ao que coñecín nos albores da fundación do seu selo Elefant e da creación do festival de Benicassim, e ao que non deixo de agradecerlle que me amosara a música estupenda dos Go-betweens, The Pastels ou Paul Kelly and The Messengers.

Los Planetas escribiron unha das mellores páxinas dos 90 co disco Una semana en el motor de un autobús (RCA 1998), do que o xornalista da revista Rockdelux Nando Cruz, vén de publicar unha completa crónica para a editorial Lengua de trapo.  Un making of sen concesións e ao allo que chega para ocupar o oco da intrahistoria de cancións superlativas como Segundo premio, La playa, Laboratorio mágico ou La Copa de Europa, que eu acabo de ler como hai que devorar estes libros.

Hoxe tocaba abrir os sobres cos poemas aspirantes ao V Certame de poesía Xosé A. Barral.  E un ano máis comprobamos que chegaron de todas partes; de Nigrán, da Rúa, moitos de Maceda e de Chapela, de Noia, de Vigo, e os de Vilalonga que nunca fallan!  Grazas Elisa! E grazas tamén a cantos compartides a teima dun ensino activo e participativo.

Teño na miña mesa versos e versos e historias como a dunha muller que construía castelos de auga e poemas de música reservada e de entregas cristalizadas, de laios adolescentes e ata do barça e o madrid e do Xapón e infartos por desamor, deses, a moreas!

A ler poesía entón.  Un, dous, tres, xa.

Páxina seguinte »