Lecturas


Cando no xurado do IIIº Certame de poesía Xosé A. Barral limos os poemas que Rubén Luengo y Miguel del Corral presentara a concurso na categoría de bacharelato, quedamos impresionados; de xeito que, e a pesares da seria competencia que houbera ese ano, eliximos por unanimidade a Quen lle roubou a Rosalía? o poema gañador desa edición, a do 2008.

E o mellor foi que desde entón Rubén ten editados xa, a través de Todogrove edicións, dous poemarios:  Cien de ellas, en castelán, e Do inverno e as paredes, na nosa lingua.  O primeiro, unha recopilación de cantos desde a profundidade da adolescencia, con estralos de feísmo literario (existe tal cousa?) cortándolle o paso aos tópicos que asedian sempre aos escritores novos.  E o segundo, unha fervenza de referencias musicais  (Woodstock, The Beatles…), cinematográficas (Al Pacino, Woody Allen, Look back in anger…) e literarias (Gil de Biedma, Aldonza Lorenzo…), coas que o autor teima en Sonetos desarraigados ou, máis directamente, en Antisonetos, onde hai espazo para todo o que cabe.

Fai máis ou menos un mes, pedínlle ás profes de galego do meu centro que me recomendasen algunha novela na nosa lingua.  Eu, un pouco en proceso de perder o hábito do xénero, seguín o seu consello ao pé da letra; as elexidas foran Romasanta, memorias incertas do home lobo, de Alfredo Conde;  Home sen nome, de Suso de Toro, (das que xa vos falei en entradas anteriores) e Ollos de auga (Galaxia, 2006), de Domingo Villar, que onte mesmiño rematei de ler.

Nesta novela negra, o inspector Leo Caldas desenlea o fío do terríbel asasinato do saxofonista Lois Reigosa por lugares tan familiares como a illa de Toralla, o cemiterio de Bueu ou as rúas de Vigo e, a pesares dun discurrir algo previsíbel, a trama engancha.  Un non deixa de pensar nas tremendas posibilidades que tería unha serie de televisión baseada no policía protagonista. Afinando un pouco aquí e alá, vexo a Sam Tyler e a Gene Hunt, ese vigués vocacional, (os heroes da memorábel serie da BBC Life on Mars) trasladados ao noso mundo, coma se tal cousa.

A que esperan?

Hai libros que envelenan, que o horror que describen é tal, que achégaste a eles como con medo, non  vaia ser que a súa lectura remate por conxurar contra un a monstruosidade que conteñen.  Hai libros que sangran.

Dos que eu coñezo apunto La piel del lobo (muchnik 1993), do cantante de ópera e sobriño de Alban Berg, Hans Lebert; 2666 (anagrama 2002), de Roberto Bolaño; Las Benévolas (rba 2007), de Jonathan Littell, e Home sen nome (xerais 2006), de Suso de Toro, que acabo de ler. En todos estoupa o totalitarismo salvaxe da Europa do século XX, e nos tres últimos a paisaxe do armaguedón, a do frente do leste na IIª Guerra Mundial.

Home sen nome céntrase na represión fascista desatada en Santiago de Compostela no verán de 1936.  Sinala aos asasinos, ás vítimas e á sociedade que aínda sofre as secuelas do terror, cuxos nomes honrou nos das rúas, prazas, centros de ensino ou hospitais. Fala do importante que é a memoria para que todo aquilo non volte e para que tanta dor afogada se libere.  E todo, a través das palabras dun home sen nome que non deixa de ser unha metáfora da besta que aínda respira entre nós.

Para traducir ao castelán ou ao portugués

The Spirit level, de Richard Wilkinson e Kate Pickett (Penguin books) ou Desigualdad, un análisis de la (in)felicidad colectiva (Turner), na versión en castelán, é un libro dos que se din imprescindíbels.

Se sempre pensache que a inxustiza social é un problema a combatir, aquí tes a proba científica de que os países con maior desigualdade (entre os máis desenvolvidos) son os que presentan peores resultados en todo: en saúde física e mental, en consumo de drogas, en índices de fracaso escolar, en porcentaxe de poboación reclusa, obesidade, mobilidade social, mortalidade infantil…en todos e cada un dos aspectos que consideramos cruciais á hora de identificar unha sociedade na que pagaría a pena vivir.

Con capítulos esclarecedores sobre as tendencias vitais da xente de hoxe en día (como se entende a actual hiperinflación da autoestima nun contexto de verdadeira epidemia de depresión e ansiedade?), sobre como sofre o eu social dos máis desfavorecidos a amenaza do estereotipo, sobre a importancia das relacións sociais na estabilidade emocional, sobre o inútil que é (en materia de benestar persoal e colectivo) a procura descontrolada dun maior salario e/ou dun maior beneficio, sobre a necesidade de establecermos espazos de economía non monetaria e un estupendo no que os autores pregúntanse ata que punto é inevitábel que os humanos tendamos a establecer estruturas xerárquicas.

Dos estudos e evidencias reflectidas neste libro hai unha web que, ademáis, chama á acción nun exercizo pouco frecuente de constatación, denuncia e proposta.

Para traducir ao castelán ou ao portugués

De sempre vén a fascinación que os humanos sentimos pola metamorfose.  Na mitoloxía e nas súas versións en vixencia (nas relixións), abondan exemplos de homes, heroes e deuses que mutan a vontade e adquiren as cualidades propias dos animais ou das prantas. Estas mutacións veñen moitas veces acompañadas polo control dalgunha das forzas da natureza; o mar, os ríos, a chuvia, o raio, o lume…é tan vello como o mundo.

Na nosa cultura de masas temos aos superheroes, algúns xa clásicos; a Spiderman, a Batman (o meu preferido), a Ironman, ao Capitán America, ao Increíble Hulk, esa metáfora total da ansiedade que provoca o mundo moderno…hai tantos que darían para escribir unha, dúas ou tres Ilíadas.

Do mundo rural, do mundo das sombras e da oscuridade da noite pecha de antes da luz eléctrica, temos aos licántropos, aos homes lobo, e resulta que aquí contamos co máis famoso, con Manuel Blanco Romasanta, un asasino en serie que a mediados do século XIX conseguíu que a mesma raíña Isabel II lle perdoara a vida tras espallarse a sospeita de que padecía o mal dos lobishome.

Sobre Romasanta, Alfredo Conde escribíu unhas Memorias incertas do home lobo (Sotelo Blanco eds, 2004) que acabo de ler.  Un libro ideal para as sombras e para a noite pecha onde ouvea o soño da razón.

Para traducir ao castelán ou ao portugués

Conta Raymond Holden en The virtuoso conductors (Yale University press, non sei se hai tradución), que aínda que Mendelssohn ou Berlioz foron talentosos e respectados directores de orquestra, foi o estilo de Richard Wagner o que marcou a pauta a seguir polos grandes que lle sucederon; Bülow, Nikisch, Mahler, Weingartner, Richard Strauss, Bruno Walter, Klemperer, Fürtwangler e Das wunder Karajan.  Todos grandes sacerdotes da tradición musical austro-xermana, conscientes depositarios dunha cultura que viña forxándose, polo menos, desde os tempos de J. S. Bach.

O libro fala do que lles pasou a todos eles nos comezos e no cumio, mergúllase nos detalles da súa técnica de ensaios, en como usaban a batuta ou nos tempi que preferían, conformando un completo e ameno retrato de cada un desde unha perspectiva profundamente musical.

Para traducir ao castelán ou ao portugués

Confesa o arquitecto Peter Eisenman, na entrevista que o xornal El País publicou o pasado sábado, co gallo da inminente inauguración de dous dos edificios que conforman a Cidade da cultura da súa autoría, en Santiago de Compostela, que é moito mellor traballar con gobernos conservadores pois “…son conscientes do valor financieiro da arquitectura e están dispostos a correr riscos porque non se sinten na obriga de xustificarse ante a cidadanía.”

Foi ao ler esa afirmación,  vindo de quen debe saber do que fala, cando me cadraron as contas do que explica, de xeito comprometido e amenísimo, Llàtzer Moix en Arquitectura milagrosa, un percorrido pola España dos gehrys, calatravas, hadides, nouveles, fosteres, isozakis…é dicir: pola febre que lle entrou a todo político que se preciara por intentar repetir nos seus dominios o fenómeno guggenheim, que tanto fixo e fai por poñer no mapa á cidade de Bilbao.

As cifras que aporta Llàtzer con respecto á Cidade da cultura, son demoledoras. Orzamento inicial: 108,2 millóns de euros, custo real unha vez rematadas as obras: 500.  Custe de mantemento anual: 60 millóns, o 30% do orzamento total da Consellería de cultura…case nada. E que ademáis a obra, impulsada polo conselleiro de cultura Pérez Varela (famoso por confundir Carmina Burana, a obra de Carl Orff, cunha tal Carmiña Burana), pretendíase como o legado de Manuel Fraga Iribarne, presidente da Xunta de Galicia entre 1990 e 2005.  O propio Don Manuel non se molesta en disimular que lle encantaría que o macroproxecto acabe levando o seu nome, nun xesto que confirma o espíritu co se proxectou a Cidade: megalomanía, desmesura, imprudencia, irresponsabilidade…e desprezo absoluto polos cartos dos contribuíntes.

Nunha entrevista onde abundan as referencias musicais (Beethoven, Bach), o que é de agradecer, Eisenman tocaba a tecla oportuna, a Cidade só podía ser posible nun lugar e nun tempo como a Santiago de Manuel Fraga, ese que gañaba eleccións unha tras outra e por maioría absoluta.

Cando chegas a Compostela desde o sur aí está,  en obras, imposible non darse conta da súa magnitude, ben visible o insigne monumento a nosa incapacidade como sociedade civil estruturada.  Como espello no que mirarnos cando dubidemos de que aínda nos queda moito que aprender.

Para traducir ao castelán ou ao portugués

Cómo ser felíz si eres músico o tienes uno cerca…como para resitir a tentación de ollar un libro con ese título, eh?

Escrito por Guillermo Dalia, psicólogo e profesor de Análise e interpretación musical na Universidade de Oviedo, trátase dun deses libros que se len mentras nos lemos: como superar o medo escénico?  é posible ser músico sen ter que selo as 24 horas?  como se leva unha relación de parella en medio da preparación dun concerto importante, ou dunha oposición?  cal sería a mellor maneira de evitar que a música ocupe tódolos recunchos da nosa vida? en realidade é a música algo tan importante?

A esas e a outras cuestións intenta dar resposta este libro que, salvo aspectos ao meu entender discutibles, como as ilustracións ou un enfoque quizais demasiado conductista, debería abrir a porta a outras achegas.

A plataforma a prol da defensa e promoción da lingua galega Prolingua, presentou fai xa uns meses 55 mentiras sobre a lingua galega (Ed. Laiovento), todo un manual para desmontar as barbaridades que dun tempo a esta parte véñense dicindo sobre a situación do galego e a do castelán no noso país.

Trátase dun libro valente e militante, que deixa pouso e aporta argumentos para a confrontación dialéctica, por se os precisas nesas ocasións nas que comprobas ata que punto unha parte moi importante da sociedade galega semella decidida a profundizar no feísmo, desta volta no xeito no que trata ao que debería ser o seu máis preciado patrimonio cultural, o que desde fai séculos lle dá o ser.

Gustoume especialmente un párrafo na páxina nove, onde di que os prexuízos xustifican sempre situacións de desigualdade e inxustiza que, co tempo, rematan por ser aceptadas pola maioría (a resignación).

Para os que non vos resignades e en xeral para a xente consciente, está escrito este libro.

A ver, unha adiviña: que ten en común a persoa que organizou as xiras por Inglaterra dos grandes do blues (Muddy Waters, Sister Rosetta Tharpe, John Lee Hooker…) a principios dos anos 60, con quen axustou os amplificadores de Bob Dylan e a súa banda no famoso festival de Newport de 1965 (o do nacemento do Rock), con quen dirixiu o local de concertos de moda en Londres durante o verán do amor do 67, coa persoa que grabou o primeiro single dos Pink Floyd de Syd Barrett e con quen descubriu a Nick Drake?

Si.  Teñen todo en común por que son a mesma persoa; o produtor, tour manager e executivo da industria discográfica Joe Boyd, que en White Bicycles (Blancas bicicletas na edición en castelán, na editorial Global Rhythm), testemuña de primeira man todo isto e moito máis.

Non busquedes en White Bicycles un relato cínico ou desmitificador do que aconteceu daquela, aquí non deixa de flotar a implicación persoal do autor en todo aquilo, o seu profundo respecto polo traballo dos músicos, así como o coidado de todo o que ten que ver coa música e o seu rexistro sonoro (véase a descrición das sesións no estudio Sound Techniques, oda á grabación en directo nun entorno analóxico incluída).

Por este libro pasean, ademáis dos xa mencionados; The Beatles, Fairport Convention, The Incredible Sring Band, Joni Mitchell, Led Zeppelin, The Who, The Band, Jimi Hendrix, The Rolling Stones, Marianne Faithfull…  Non hai nada que desmitificar, verdade?

« Páxina anteriorPáxina seguinte »